Spinozadag 2023: Spinoza, het ik en de emotiecultuur

zondag 26 november 2023

In Paradiso - Grote Zaal

Zaal open: 11:30, Zaal sluit: 16:00, Hoofdprogramma: 12:00

Programma met zitplaatsen

Spinoza is de eerste filosoof in de geschiedenis die het goed recht van de menselijke emoties erkende en in de Ethica begon hun wetmatigheden objectief te onderzoeken. In tegenstelling tot de antieke en middeleeuwse tradities, die de passies als negatief en gevaarlijk bestempelde, meende hij dat zij onontbeerlijk zijn voor een goed en zinvol leven. Zij leggen zowel de basis voor het menselijk samenleven als voor ons persoonlijk welbevinden.

Sinds enkele decennia verkeren we echter in de greep van de zogenoemde ‘emotiecultuur’. In de openbare ruimte is het tonen van emoties niet langer een taboe, maar zelfs geboden. Deze ontwikkeling zou geen gevolg van de ‘emancipatie’ door de Verlichting zijn, maar van de romantiek. In die tijd kwam het ik niet alleen centraal te staan, maar werden aan het ego hoogst individuele emoties en fantasie toegeschreven, die de individuele mens zijn ‘oorspronkelijke zelf’ laten vinden. Vanuit het oogpunt van Spinoza is deze benadering problematisch, doordat zij geen criterium biedt om tussen opbouwende en destructieve emoties te onderscheiden. Bovendien miskent zij het wezenlijk sociale karakter van de passies. Wanneer bijvoorbeeld onze liefde wordt beantwoord dan vergroot dat onze liefde weer, zo zegt Spinoza.

Verschillende sprekers zullen het thema vanuit hun expertises belichten:

Hannah Laurens / Gespecialiseerd in de antieke en vroegmoderne filosofie en ‘Departmental Lecturer in Ancient Philosophy’ aan de universiteit van Oxford, zal spreken over emoties bij Spinoza.

Arnold Heumakers / Literair criticus NRC handelsblad en tot voor kort hoogleraar cultuurwetenschap aan de UVA zal de geschiedenis en de ontwikkeling van het ego idee vanaf de Verlichting en de Romantiek toelichten.

Damiaan Denys / Hoogleraar psychiatrie UVA en en afdelingshoofd Psychiatrie aan het Amsterdam UMC zal vanuit zijn filosofische, psychiatrische en neurowetenschappelijke achtergrond iets vertellen over de hedendaagse emotiecultuur.

Freek de Jonge / caberetier, voor de humoristische, kritische noot.

Fay Lovsky / componist en muzikant voor de muzikale bijdrage.

Bekijk evenement op Facebook

Line-up

Grote Zaal

Sprekers

Hannah Laurens is gespecialiseerd in de antieke en vroegmoderne filosofie en concentreert zich met name op werken van Aristoteles en Spinoza. Zij studeerde in het Verenigd Koninkrijk en ontving o.a. de Graduate Essay Prize of the British Society for the History of Philosophy en sloot haar PhD cum laude af aan de universiteit van St Andrews. Na enkele postdoctorale fellowships (o.a. als Junior Fellow aan het Descartes Centre van de Universiteit Utrecht) is zij voor 2023–2024 aangesteld als Departmental Lecturer in Ancient Philosophy aan de universiteit van Oxford.

Arnold Heumakers (1950) studeerde geschiedenis. Hij was tot 1996 literair criticus bij de Volkskrant en schrijft sindsdien vooral over non-fictie in de NRC. Daarnaast doceerde hij tot voor kort cultuurwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Hij promoveerde in 2015 op De esthetische revolutie. Hoe Verlichting en Romantiek de kunst uitvonden en publiceerde daarnaast verschillende essaybundels. Enkele titels zijn Schoten in de concertzaal (1993), De schaduw van de Vooruitgang (2003) en Langs de afgrond. Het nut van foute denkers (2020).

Damiaan Denys (1965) is filosoof en psychiater. Hij is als hoogleraar psychiatrie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en het UMC, en als onderzoeker aan het Nederlands Instituut voor Neurowetenschappen (KNAW-NIN). In 2015 zat hij aan tafel bij Zomergasten. Denys’ onderzoek richt zich met name op het klinische en neurobiologische aspect van psychische stoornissen. Zijn interessegebied bevindt zich vooral op het snijvlak van filosofie, psychiatrie en neurowetenschappen. In 2012 verscheen van hem Een kleine inkijk in onze angsten en in 2020 publiceerde hij Het tweede handboek psychiatrie en filosofie en Het tekort van het teveel; De paradox van de mentale zorg.

Freek de Jonge (1944) is komiek, theatermaker, schrijver en filmer. In de jaren zeventig zette hij samen met Bram Vermeulen als Neerlands Hoop de Nederlandse cabaretwereld op zijn kop met taboedoorbrekende en geëngageerde voorstellingen. Vanaf 1980 ontwikkelde hij met zijn visueel sterke en diepgravende voorstellingen een geheel nieuwe theatervorming die enorme invloed heeft uitgeoefend op de Nederlandse kleinkunst. Hoewel hij door sommigen wordt gezien als ‘linkse drammer’ heeft hij vanaf het begin niet alleen de spot gedreven met onze consumptiemaatschappij, maar tevens vraagtekens gezet bij veel idealen en verwachtingen van zijn eigen generatie.

Fay Lovsky (1955) is zangeres en componiste. Ze bespeelt verschillende buitenissige instrumenten waaronder de Theremin en de Zingende zaag. Ze treedt regelmatig op en heeft vele albums uitgebracht.

Route naar Paradiso

Paradiso is gevestigd aan de Weteringschans 6-8. Dat is dicht bij het Leidseplein en goed bereikbaar met het openbaar vervoer (metro 52 en diverse trams). Je kunt je fiets gratis en bewaakt parkeren in de ondergrondse parkeergarage op het Leidseplein. In de buurt van Paradiso zijn meerdere parkeergarages.

Google Maps

View in English