Helden van de wetenschap - Paradisolezing door prof. dr. Marianne Rots

Lezing door prof. dr. Marianne Rots (hoogleraar moleculaire epigenetica UMC Groningen): Erfelijkheid: van Rosalind Franklins zwart-witte DNA naar Dolly’s gekleurde kernmateriaal.

We weten het al tijden: vader en moeder geven eigenschappen door aan hun nageslacht. Gregor Mendel toonde in 1866 aan dat bepaalde eigenschappen zelfs voorspelbaar worden doorgegeven. Het materiaal in de cel dat voor deze erfelijkheid verantwoordelijk wordt gehouden (DNA), werd in 1869 gezuiverd. Uiteindelijk waren het de 1962-Nobelprijswinnaars Watson en Crick die bekend werden door hun rol in de ontrafeling van de DNA-structuur. Hierbij hebben de zwart-wit röntgenfoto’s van onderzoeker Rosalind Franklin (1920-1958) een cruciale rol gespeeld. Haar rol in het onderzoek van Watson en Crick is echter lang onderbelicht gebleven.

In deze Paradisolezing schets Marianne Rots hoe de foto’s van Rosalind Franklin en de opheldering van de DNA-structuur een technologische ontwikkeling mogelijk maakten die in 2000 onder andere resulteerde in de beschrijving van het menselijk DNA. Deze beschrijving van “ons boek des levens” heeft een revolutie in het biomedische onderzoek teweeg gebracht met de belofte dat we de kans op het ontstaan van een groot aantal ziektes kunnen voorspellen.

Gaandeweg werd steeds duidelijker dat het DNA in al onze verschillende lichaamsceltypen vrijwel hetzelfde is. Een voorbeeld is schaap Dolly (1996): het overbrengen van kernmateriaal uit een huidcel van een schaap naar een bevruchte kernloze eicel resulteerde in een volledig nieuw organisme (Dolly). De vroegtijdige ouderdomsgebreken – en dood – van Dolly hebben echter het idee gevoed dat er meer in het kernmateriaal aanwezig is dan alleen het DNA-molecuul.

Marianne G. Rots studeerde Medische Biologie aan de Universiteit van Amsterdam en promoveerde in 2000 op haar onderzoek naar mechanismen van resistentie tegen chemotherapie bij kinderen met leukemie. Begin 2000 vertrok zij naar de VS om in het Gene Therapy Center in Birmingham Alabama gewone verkoudheidsvirussen om te bouwen naar therapeutische gentherapie-vectoren. In 2001 startte zij haar eigen onderzoeksgroep aan de Rijksuniversiteit Groningen bij de afdeling Therapeutische GenModulatie. Naast het ontwikkelen van gentherapie, kreeg epigenetica een belangrijke plaats in haar onderzoek. Tegenwoordig is Marianne Rots als Professor in de Moleculaire Epigenetica verbonden aan het Universitair Medisch Centrum Groningen. Samen met haar onderzoeksgroep heeft ze een nieuwe techniek opgezet (Epigenetische Editing) waarbij genen op commando blijvend aan- dan wel uitgeschakeld kunnen worden. Hoewel haar onderzoek zich tegenwoordig met name richt op kanker zal deze doorbraak nieuwe mogelijkheden bieden voor het behandelen van een breed scala aan ziektes.

Door welke wetenschappers uit het verleden zijn onze huidige onderzoekers geïnspireerd? Acht vooraanstaande Nederlandse hoogleraren vertellen in deze nieuwe serie Paradiso Wetenschapslezingen wie hun helden zijn en wat hun bijdrage aan de wetenschap is geweest.

Volgende Paradisolezingen:

zondag 3 mei 2015 - Paradisolezing door prof. dr. Jelle Reumer

zondag 17 mei 2015 - Paradisolezing door prof. dr. Frans van Lunteren

zondag 7 juni 2015 - Paradisolezing door prof. dr. Salomon Kroonenberg

Het programma is een samenwerking van Paradiso en Verstegen & Stigter / buro voor culturele produkties en wordt mogelijk gemaakt door bijdragen van VSNU, science center NEMO, Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen, Museum Boerhaave en VPRO.

Meld je aan voor de mailinglijst en blijf op de hoogte van alle wetenschap programma's in Paradiso >>