Bouwstenen van het universum

Lezing door Prof. dr. Henkjan Honing (hoogleraar muziekcognitie, Universiteit van Amsterdam): Wat is muzikaliteit?

Wat zijn de bouwstenen van muziek? Dat lijkt een relatief eenvoudig te beantwoorden vraag. Zoek het op in een willekeurige encyclopedie en deze noemt melodie, harmonie, ritme en dynamiek. Wat zijn de bouwstenen van muzikaliteit? Dat is lastiger te duiden, om de eenvoudige reden dat daar nog niet zoveel onderzoek naar is gedaan. Mede daarom is het verstandig een verschil te maken tussen muziek en muzikaliteit.
De term muzikaliteit wordt gebruikt om een verzameling vaardigheden aan te duiden waarmee het mogelijk is om melodische en ritmische patronen waar te nemen en te waarderen. Denk aan relatief gehoor — het herkennen van een melodie, los van de absolute toonhoogte waarop gezongen wordt — en maatgevoel — het horen van regelmaat of een regelmatige puls (de ‘beat’) in een variërend ritme. Het opmerkelijke is dat deze muzikale basisvaardigheden zich spontaan ontwikkelen bij baby’s en jonge kinderen. Maatgevoel en relatief gehoor lijken de bouwstenen te zijn van onze muzikaliteit: ze zijn deel van onze biologie.
Muziek is daarentegen een cultureel fenomeen, gebaseerd op die muzikaliteit. De wisselwerking tussen cultuur en muzikaliteit levert de ingrediënten voor de enorme verscheidenheid aan muziek die zich in verschillende culturen ontwikkelt.

In zijn Paradisolezing zal professor Henkjan Honing laten zien hoe recent onderzoek probeert antwoorden op deze vragen te krijgen. Wat is er te zeggen over de oorsprong van muziek en muzikaliteit vanuit een biologisch en evolutionair perspectief? Hoe is muziek ontstaan? Is muziek uniek voor mensen, zoals taal dat lijkt te zijn? En zo niet, welke muzikale vaardigheden delen we dan met andere primaten?
De lezing duurt tot 12.00 uur en na de lezing is er gelegenheid tot het stellen van vragen en discussie met de spreker. De discussie wordt ingeleid met een korte vraagstelling, gepresenteerd door Fleur Bouwer, promotiestudent bij professor Honing. Naast haar studie als klarinettiste behaalde Fleur begin 2011 cum laude haar Master diploma psychologie, met als afstudeerrichting Brein & Cognitie.

Henkjan Honing is als hoogleraar muziekcognitie verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is een gepassioneerd voorvechter van dit nieuwe interdisciplinaire vakgebied, dat ons fundamentele inzichten verschaft in de rol van perceptie, emotie, geheugen, aandacht en verwachting in het luisteren naar muziek. Honing bezet tot 2013 de KNAW Hendrik Mullerleerstoel en heeft meer dan 150 internationale publicaties over muziekcognitie en muziektechnologie op zijn naam staan. Zijn meest recente boek voor een groot publiek is Iedereen is muzikaal. In April 2013 ontvangt hij de Distinguished Lorentz Fellowship, een wetenschapsprijs van het Netherlands Institute for Advanced Study for Humanities and Social Sciences (NIAS) en het Lorentz Center Leiden, in samenwerking met KNAW en NWO.Meer informatie over het onderzoek en de publicaties van Henkjan Honing: www.iedereenismuzikaal.nl

In de Paradisolezingen 2013 worden de bouwstenen van ons universum blootgelegd. Acht vooraanstaande Nederlandse wetenschappers spreken over elementaire deeltjes, sociale en neurologische bouwstenen en de ontwikkeling van het leven. Overige zondagochtend lezingen:
Zondag 27 januari – Prof.dr. Ewine van Dishoeck (moleculaire astrofysica UL) – Water en de bouwstenen voor leven in het heelal
Zondag 10 februari – Prof.dr. Stan Bentvelsen (theoretische fysica Nikhef/UvA) – Higgs: wat en hoe?
Zondag 24 februari – Prof.dr. Jelle Reumer (paleontologie, Natuurhistorisch Museum Rotterdam/UU) – De ontwikkeling van het leven
Zondag 24 maart – Prof. dr. Frans de Waal (ethologie Emory University Atlanta) – De bonobo en de tien geboden – op zoek naar humanisme bij de primaten
Zondag 14 april – Prof.dr.ir. Maaike Kroon (scheidingstechnologie TU/E) – Door kundig scheiden bouwen aan een duurzame toekomst
Zondag 12 mei – Prof.dr.ir. Leo Kouwenhoven (kwantumfysica TUD) – Over het Majorana-deeltje
Zondag 26 mei – Prof.dr. Marianne Rots (medische biologie RUG) – Epigenetica en het bouwplan van ons lichaam

Co-productie met Verstegen & Stigter / culturele projecten, met ondersteuning van de Koninklijke Academie van Wetenschappen, de Vereniging van Nederlandse Universiteiten, NEMO, en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen.