
Spinozadag 2025: Spinoza over macht en recht
Spinozadag 2025: Spinoza over macht en recht
Sunday 23 November 2025
Sunday 23 November 2025
In Paradiso - Main Hall
Doors: 10:30, Doors close: 15:00, Main programme: 11:00
This show is part of

Kosmos
Spinoza (1632-1677) werd geboren in een tijd van godsdiensttwisten en burgeroorlogen. Hij stamde uit een familie die was vervolgd door de Inquisitie; als gevolg van de Eerste Engelse oorlog ging het familiebedrijf ten onder; zijn boeken konden alleen anoniem verschijnen; zijn vriend Adriaan Koerbagh werd wegens radicale ideeën gevangengezet en overleed in het rasphuis. Met lede ogen moest hij in 1672 toezien hoe de gebroeders De Witt door het opgehitste volk werden vermoord. Voor Spinoza en zijn tijdgenoten was de wereld een gevaarlijke plek.
Na de Tweede Wereldoorlog zijn wij gaan geloven dat we de gevaarlijke, oorlogszuchtige en onvrije wereld van Spinoza definitief achter ons hadden gelaten. Er was een internationale orde ontstaan die gebaseerd was op verdragen, de rechtsstaat beschermde de burger en een democratische verzorgingsstaat leek ervoor te zorgen dat iedereen het steeds beter kreeg. Uit die droom worden we nu ruw wakker geschud.
De naoorlogse wereldorde zien we voor onze ogen verkruimelen, de nietsontziende machtspolitiek van geopolitieke grootmachten dreigt allesoverheersend te worden, en demagogen trachten de geesten rijp te maken voor autocratische politiek. Meer dan ooit is het daarom zinvol te kijken naar Spinoza’s ideeën over macht en recht.
Nog altijd wordt hij regelmatig voorgesteld als een vriendelijke liberaal die volop aandacht vraagt voor individuele vrijheid, tolerantie en vrede. In werkelijkheid was Spinoza als het om politiek ging een bijzonder ‘harde denker’, die niet in termen van individuele rechten dacht, maar van macht. Recht was dat wat volgens de regels van de natuur gebeurde en in de Politieke Verhandeling schreef hij dat iemand ‘zoveel recht heeft als zijn macht strekt’. Maar tegelijkertijd was hij pleitbezorger van een vrije staat, waar de burgers niet door vrees worden geregeerd.
Wat waren Spinoza’s opvattingen over macht en recht, wat was volgens hem het doel van de staat en de taak van de overheid, en welke conclusies kunnen wij hieruit trekken met betrekking tot de huidige binnenlandse politiek en de snel wijzigende wereldorde?
Zoals altijd beginnen we de Spinozadag met aandacht voor de ideeën van Spinoza over het thema dat centraal staat, om vervolgens uit te zoomen naar het bredere thema en naar de actualiteit. Dit jaar doen we dat met de volgende drie lezingen:
- Program is seated only
Line-up
Main Hall
- Pooyan Tamimi Arab
- Jorieke Manenschijn
- Haroon Sheikh
Spinoza over macht en recht
Door Pooyan Tamimi Arab, universitair docent religiewetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Hij is lid van de Jonge Akademie van de KNAW en is een van de redacteuren van Spinoza’s Theological-Political Treatise (1670–2020). Commemorating A Long-Forgotten Masterpiece (Basel 2021).

Bedreigingen en kansen voor de Nederlandse rechtsstaat
Door Jorieke Manenschijn, jurist bij de Raad van State. Zij doet tevens promotieonderzoek naar de uitholling van constitutionele democratieën en de mogelijkheden om de rechtsstaat weerbaarder te maken. Zij is coauteur van het spraakmakende boek Weerbare rechtsstaat: de vangrails in de Grondwet (Amsterdam 2024).

Macht en recht in een fragmenterende wereldorde
Door Haroon Sheikh, senior wetenschapper bij de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) en bijzonder hoogleraar Strategic Governance of Global Technologies aan de Vrije Universiteit. Hij publiceerde onder meer de boeken De opkomst van het Oosten (Amsterdam 2016), Hydropolitiek (Amsterdam 2019) en Atlas van de digitale wereld (Amsterdam 2024). In de media mengt hij zich veelvuldig in debatten over internationale politiek.

Politiek leiderschap op het evenwichtskoord tussen macht en recht
Programmawijziging: Jan Pronk heeft wegens persoonlijke redenen moeten afzeggen. Er wordt gezocht naar een passende vervanger dan wel een aanpassing in het programma.
Naast deze lezingen zijn er nog gesproken columns door twee Jonge Denkers, genaamd Omar Chamnaoui en Jonathan Thomaes, leerlingen uit het voortgezet onderwijs die lessen filosofie volgen en de columnwedstrijd van de Vereniging Filosofiedocenten Voortgezet Onderwijs hebben gewonnen. Sinds enkele jaren werken de Jonge Denkers en de Amsterdamse Spinoza Kring nauw samen.
De dag wordt gepresenteerd door Maike van de Pavoordt, voormalig Jonge Denker die reeds twee keer een bijdrage aan onze Spinozadag heeft geleverd. De muzikale bijdrage wordt verzorgd door zangeres en 'glasharpiste' Lotte Sarembe.

How to get to Paradiso
Paradiso is on the Weteringschans 6-8 in Amsterdam. That is very close to Leidseplein. From every part of the city there are trams heading towards Leidseplein. From there on out you can walk to Paradiso. Free and secured underground bike parking is available on the opposite side of Paradiso. Travelling by car is difficult, since there are only a few busy parking lots nearby.
Paradiso
58 years of concerts, club nights and culture

Concert
mustbejohn
In Bitterzoet
15 November

Concert
Just confirmed
Hazlett
In Paradiso
12 March

Concert
Just confirmed
Pigeon
In Tolhuistuin
15 April

Concert
Just confirmed
BALTHVS
In Paradiso
26 January

Concert
Just confirmed
Funky Times
In Tolhuistuin
17 February

Just confirmed
Mr Cutts
In Paradiso
12 February

Theatre
Harlekino - Troupe Courage (Remy van Kesteren Live)
In Paradiso
19 January

Concert
La Época - Asalto Navideño
In Paradiso
15 December

Concert
MICH
In Paradiso
18 December

Concert
Just confirmed
Everlast - Europe 2027
In Paradiso
3 February

Club night
Jazzy + Dave Nunes, Emvae & Moxes
In Parallel
18 December

Concert
Just confirmed
Holly Humberstone
In Paradiso
4 January

Concert
Just confirmed
Tommy Lefroy
In Tolhuistuin
8 February

Concert
Just confirmed
Qlas
In Paradiso
14 January

Concert
Just confirmed
Gallowstreet Kids Edition
In Paradiso
24 January

Concert
Just confirmed
Young Eman
In Paradiso
23 February

Concert
Just confirmed
Danielle Ponder
In Tolhuistuin
8 April

News
Just confirmed
The Chats voor twee concerten naar Paradiso
28 October

Concert
Just confirmed
Nik West
In Tolhuistuin
30 March

Concert
Just confirmed
Rachel Chinouriri
In Paradiso
21 June

Concert
Touching Ice
In Paradiso
11 November

Concert
Just confirmed
Mattiel
In Bitterzoet
18 May

Concert
Brainstory
In Paradiso
6 May

Talk
Just confirmed
Follow the Money presenteert: De avond van het grote geld
In Paradiso
18 January

Concert
Just confirmed
Ciarán
In Bitterzoet
7 March

Concert
Just confirmed
Isabèl Usher
In Paradiso
2 May
What's on
Sa 14 Nov
Lucky Fonz III + Michiel Balcaen
Dutch song smith / Tolhuistuin
Sold out
Merol + MAHA
Dutch pop princess flirts with raw electropunk
Sold out
Julia Sabaté
Spanish-Dutch artist blends pop with alternative electronic music
19:30
heylucas + Monoko
Emotional electronic producer / Bitterzoet
19:30
Dirty Blond + Philine
Intimate bedroom folk and brooding indie / Tolhuistuin
Sold out
Moon Walker
Indie rocker from Brooklyn
Sold out
Gay80s90s
Club night with pink hits from the 80s and 90s
23:30
Saint Levant Afterparty
Official afterparty of famous Arabic pop artist / Parallel
Sold out
Su 15 Nov
Mo 16 Nov
Tu 17 Nov
Bleachers + Blu DeTiger
Pop-rock band from New Jersey with a rock-solid live reputation
Waiting list
Fly Anakin & Quelle Chris
Underground hiphop pioneers present new album
19:30
Science & Cocktails: Fungal networks and the wave nature of life
Postponed until April 20th, 2027 / Tolhuistuin
Postponed
CHINCHILLA
Bold alternative pop from London / Bitterzoet
Sold out
Genevieve Stokes - Hiding Places Tour
Dreamy alt-pop / Tolhuistuin
Sold out
We 18 Nov
Bleachers + Blu DeTiger
Pop-rock band from New Jersey with a rock-solid live reputation
Waiting list
Zinadelphia
Soulful cinematic pop with disco influences
Sold out
Ares + Kruzer
Dutch rapper returns with his most personal work to date / Tolhuistuin
19:30
Pan Amsterdam
Alter ego of a jazz and R&B musician
22:00







