Paradisolezing, Bouwstenen van het universum – Higgs: wat en hoe?

Lezing door: Prof. dr. Stan Bentvelsen (hoogleraar experimentele fysica UvA, Nikhef): Higgs?

De ontdekking van het Higgs-deeltje is wellicht de belangrijkste ontwikkeling in de deeltjesfysica van de afgelopen 40 jaar. Deze ontdekking werd gedaan bij de LHC deeltjesversneller, die in staat is protonen met ongekende energie op elkaar te laten botsen. De afgelopen periode heeft deze versneller uitstekend gedraaid en gigantische hoeveelheden botsingen geproduceerd. Deze botsingen zijn waargenomen met de ATLAS detector – de grootste microscoop van de wereld.

In zijn Paradisolezing zal Stan Bentvelsen ingaan op de vraag welke rol het Higgs-deeltje inneemt in ons begrip van materie en krachten op meest elementair niveau. Daarbij komt de ontwikkeling van het Standaard Model van elementaire deeltjes ter sprake, de verschillende krachten, en de onopgeloste vragen. Ook zal een link worden gelegd naar de kosmologie. Vervolgens wordt het principe van de deeltjesversneller besproken en de verschillende technieken om de botsingen waar te nemen. Het verhaal gaat verder met de eerste botsingen bij de LHC, de eerste resultaten, en gaandeweg naar het aantonen van het Higgs-deeltje met een grote set aan meetgegevens, en de ultieme bekendmaking van deze ontdekking op 4 juli 2012.

Waar staan we nu en wat betekent deze ontdekking voor de deeltjesfysica? In het laatste gedeelte van zijn Paradisolezing zal professor Bentvelsen ingaan op deze vragen. Centraal hierbij staat het feit dat deze ontdekking niet het sluitstuk vormt van de natuurkunde, maar juist het begin betekent van een heel nieuwe en fascinerende periode in de fysica.

Prof. dr. Stan Bentvelsen promoveerde in 1994 cum laude aan de Universiteit van Amsterdam in de experimentele hoge energie fysica. Daarna werkte hij van 1994-2000 als fellow en stafmedewerker bij CERN, Geneve. Van 2000-2005 werkte hij als senior onderzoeker bij FOM – Nikhef aan de voorbereiding voor het ATLAS experiment bij de LHC. Sinds 2005 is Bentvelsen hoogleraar ‘Collider physics at the LHC’ aan de UvA. Hij is directeur van het Instituut voor Hoge Energie Fysica aan de FNWI. Bij het Nikhef is hij verantwoordelijk voor het programma ‘Exploration of new phenomena at the highest energy frontier with DO and ATLAS’. In 2007 kreeg hij een NWO VICI award voor ‘Beyond the top; a new era in particle physics’. Bentvelsen is lid van de KNAW Cern Contact Commissie en lid van de Raad van Bestuur van FOM.

In de Paradisolezingen 2013 worden de bouwstenen van ons universum blootgelegd. Acht vooraanstaande Nederlandse wetenschappers spreken over elementaire deeltjes, sociale en neurologische bouwstenen en de ontwikkeling van het leven. Overige zondagochtend lezingen:
Zondag 24 februari – Prof.dr. Jelle Reumer (paleontologie, Natuurhistorisch Museum Rotterdam/UU) – De ontwikkeling van het leven
Zondag 24 maart – Prof. dr. Frans de Waal (ethologie Emory University Atlanta) – De bonobo en de tien geboden – op zoek naar humanisme bij de primaten
Zondag 14 april – Prof.dr.ir. Maaike Kroon (scheidingstechnologie TU/E) – Door kundig scheiden bouwen aan een duurzame toekomst
Zondag 12 mei – Prof.dr.ir. Leo Kouwenhoven (kwantumfysica TUD) – Over het Majorana-deeltje
Zondag 26 mei – Prof.dr. Marianne Rots (medische biologie RUG) – Epigenetica en het bouwplan van ons lichaam

Co-productie met Verstegen & Stigter / culturele projecten, met ondersteuning van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen, de Vereniging van Nederlandse Universiteiten, NEMO, en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen.